Çevirenin Notu: Yeter Sebep İlkesi, basitçe ifade etmek gerekirse, her şeyin bir sebebinin olması gerektiğini iddia eden ilkedir. Var olan her durum için, o durumun neden var olduğuna dair yeterli bir açıklama vardır. Bu konuda daha fazla bilgi edinmek için 2. sayımızdaki Michael Della Rocca’nın “Yeter Sebep İlkesi” isimli makalesinin çevirisine bakabilirsiniz.
Geçmişte aşağıdaki gibi bir argüman ileri sürdüm:
1- Zorunlu olarak, hiç kimse bir kaba gerçekten -açıklanmayan olumsal gerçekten- sorumlu değildir.
2- Zorunlu olarak, bir kişi her özgür karardan ya da özgür eylemden sorumludur.
3- Öyleyse, bir özgür kararın ya da özgür eylemin kaba gerçek olması imkansızdır.
Fakat daha sonra:
4- Zorunlu olarak, Yeter Sebep İlkesine (YSİ/PSR) karşı bir örnek kaba gerçektir.
5- Öyleyse, hiçbir özgür karar ya da özgür eylem YSİ’ye karşı bir örnek olamaz.
Ancak bir kişi birisinin, bir özgür kararın ya da özgür eylemin Yeter Sebep İlkesi’ne karşı bir örnek olamayacağını, ancak X’in özgür bir biçimde B yerine A’yı seçtiği karşıt bir durumun Yeter Sebep İlkesi’ne karşı bir örnek olabileceğini iddia ettiğini düşünebilir. Fakat X, B yerine A’yı özgür bir biçimde seçerse, o zaman X’in B yerine A’yı seçmekten sorumlu olduğuna dikkat edin. Benzer şekilde X, S sebebiyle B’yi değil de R sebebiyle A’yı özgür bir biçimde seçerse, o zaman x bunu yapmaktan sorumludur. Özgürlük sorumluluğu gerektirir. Fakat hiç kimse bir kaba gerçekten sorumlu değildir, öyleyse bu biçimdeki karşıt durumlar bir kaba gerçeklik durumu olamaz.
İtiraz 1: Bağdaşmazcılık (Incompatabilism) doğrudur ve bağdaşmazcılıkta X’in özgürce R sebebiyle A’yı, S sebebiyle B yerine seçmesi durumuna olası bir açıklama verilemeyeceği açıktır. Bundan dolayı Yeter Sebep İlkesi yanlıştır.
Cevap: Açıklaması olmayan bir şeyden hiç kimse sorumlu olmadığına göre, eğer “olası bir açıklama olmaması” iddiası doğruysa, o zaman özgür irade imkansızdır. Bu nedenle bu argüman, YSİ’nin yanlış olduğunu göstermek yerine, eğer bağdaşmazcılık doğruysa, özgür iradenin imkansız olduğunu gösterir. Bir liberteryen olarak, özgür iradenin mümkün (ve aktüel) olduğunu düşünüyorum. Ancak bu argümanın gerçekte neyi tehlikeye attığının açıkça gösterilmesi önemlidir: ve o da YSİ değil, özgür iradedir.
İtiraz 2: Özgürlük, sorumluluk için zorunlu olan fakat yeterli olmayan bir koşuldur.
Cevap: Bu konuda pek emin değilim. Sorumluluğun ortaya çıkması için özgürlüğe başka hangi koşulları eklememiz gerektiğini düşündüğümde aklıma gelen tek şey, neyle karşı karşıya olduğu bilgisi gibi bir şey. Ancak, karşı karşıya olduğu şeyin ne olduğunu bilmeden yapılan bir seçimin özgür olmadığı tartışılabilir. Dahası, kişi A ve B’de, sırasıyla R ve S gerekçelerinin içeriklerinin de ötesinde, neyle karşı karşıya olduğunu bilmese bile, bu durumda seçim yaparsa, yine de R sebebiyle A’yı, S sebebiyle B yerine seçmekten sorumlu olacaktır. Kişi sadece, R ve S’nin içeriklerinin ötesindeki, diğer yönlerden sorumlu tutulamaz.
Ancak argüman uğruna, özgürlüğün sorumluluğu gerektirmesi için başka koşulların da eklenmesi gerektiğini kabul edelim. Eğer öyleyse, o zaman iddia, özgür ancak sorumluluk içermeyen kararlar ya da eylemler ya da bunlara ilişkin karşıt durumların YSİ’ye karşı bir örnek olduğu, ancak özgür ve sorumlu olanların olmadığı yönünde olmalıdır. Bir başka deyişle, sorumluluğun ortaya çıkması için özgürlüğe eklenmesi gereken ek koşulların açıklanabilirliği güvence altına aldığı kabul edilmelidir. Ancak diğer koşullar için sunulan en makul adayın, kişinin neyle karşı karşıya olduğu bilgisi olduğu göz önüne alındığında, bu mantıksızdır. Zira hatalı veya sınırlı bilgiye dayanan özgür eylem, failin epistemik eksikliği de hesaba katıldığında, tam bilgiye dayanan eylemden daha az açıklanabilir değildir.
Çevirmen: Abdullah Asım Gökmen
Orijinal Metin İçin: https://alexanderpruss.blogspot.com/2021/10/are-free-actions-counterexample-to-psr.html
Veritas Analitik Felsefe Dergisi 
Yorum bırakın